Schijnzelfstandigheid in de zorg: wat speelt er?

In de zorgsector draaien zzp’ers vaak structureel mee in de bezetting van zorginstellingen: ziekenhuizen, verpleeghuizen, thuiszorgorganisaties, GGZ-instellingen. Ze vullen roosters op, draaien mee in teamoverleg en staan in direct contact met patiënten of cliënten die ze niet zelf hebben aangenomen.

Die situatie heeft van nature veel kenmerken van inbedding: je voert kerntaken van de organisatie uit (dezelfde taken als de vaste medewerkers), je bent zichtbaar als zorgverlener voor cliënten van de instelling, en je volgt de procedures en protocollen van de organisatie. Dat zijn precies de signalen waar de Belastingdienst op let.

Bovendien is er in de zorg structurele personeelskrapte, waardoor instellingen afhankelijk zijn van externe inhuur. Die afhankelijkheid kan ertoe leiden dat zzp’ers jarenlang bij dezelfde instelling werken op een manier die sterk op loondienst lijkt — ook al is dat niet de bedoeling.

Een verpleegkundige die via een zorgbureau structureel meedraait in de nachtdiensten van een ziekenhuis, op vaste afdelingen, met een vaste begeleider en onder toezicht van het ziekenhuismanagement. De instelling bepaalt wanneer ze werkt, hoe ze moet handelen bij incidenten en welke protocollen ze volgt. Dat is een risicosituatie.

Een fysiotherapeut die op drie verschillende klinieken werkt, zijn eigen cliënten behandelt op zijn eigen manier, zijn eigen agenda bijhoudt en zelf verwijzers aanspreekt. Hij gebruikt de behandelkamer van de kliniek maar werkt op zijn eigen voorwaarden. Dat past veel beter bij zelfstandigheid.

In de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) zijn veel zzp’ers structureel onderdeel van de roosterplanning van zorgaanbieders. Als die structuur zo ver gaat dat de zzp’er niet zelf kan bepalen wanneer ze werkt en voor welke cliënten, is er een serieus risicosignaal.

Er is een relevant onderscheid tussen specialistische zorg die je als externe expert levert — en die de instelling zelf niet kan bieden — en reguliere bezetting waarbij je dezelfde taken doet als de vaste medewerkers. Het eerste past beter bij zelfstandigheid; het tweede is risicovoller.

Een anesthesioloog die incidenteel wordt ingehuurd voor een specifiek specialisme, een logopedist die consultaties geeft die de instelling niet zelf kan leveren, een psycholoog die intakes doet op basis van eigen expertise — dit zijn vormen van specialistische inhuur die minder snel als inbedding worden gezien.

Maar ook in specialistische functies geldt: als je structureel onderdeel bent van de bezetting, meedraait in roosters en dezelfde taken doet als vaste collega’s, loop je risico. De specialisatie alléén is geen vrijwaring.

In de zorg gelden CAO’s voor vaste medewerkers. Als zzp’er val je daar in principe niet onder. Maar als een instelling jou behandelt als ware je een CAO-medewerker — dezelfde salarisschalen, dezelfde toeslagen, dezelfde procedures — dan is dat een extra aanwijzing dat de situatie op loondienst lijkt.

Wat betreft uren: er is geen wettelijke maximumduur voor zzp-opdrachten in de zorg, maar hoe langer je exclusief voor één instelling werkt, hoe sterker de indicaties voor een arbeidsovereenkomst worden. Dat risico neemt toe naarmate de samenwerking langduriger en exclusiever is.

Een veelgemaakte fout is denken dat de zorginhoud het risico wegneemt. 'Ik doe specialistisch werk' of 'ik ben zorgprofessional' is geen vrijwaring. De Belastingdienst kijkt naar de werkrelatie, niet naar de inhoud van de zorg die je levert.

Een andere fout is niet bewust zijn van het inbeddingscriterium. Veel zorgprofessionals weten dat ze niet onder gezag staan (ze bepalen medisch-inhoudelijk zelf hoe ze handelen), maar vergeten dat meedraaien in de organisatieprocessen — roosters, teamvergaderingen, protocollen — ook een indicator is.

Tot slot: zzp’ers in de zorg werken soms via zorgbureaus. Zie de gids over werken via tussenkomst: ook dan beoordeelt de Belastingdienst de feitelijke werkrelatie bij de eindinstelling.

Als zorgprofessional die zzp’er is, helpt Factabel je je opdrachten professioneel te documenteren. Per opdracht of per instelling maak je een opdrachtbevestiging en factuur je op eigen naam. Dat laat zien dat je op professionele basis werkt, met eigen tarieven en eigen administratie.

Werk je voor meerdere instellingen of cliënten? Dan zie je in Factabel direct je overzicht per opdrachtgever — handig voor je eigen inzicht én als bewijs van je brede klantenkring.

Dit is algemene uitleg, geen juridisch of fiscaal advies — laat je situatie beoordelen door een specialist.